Even tussendoor: het referendum over de sleepwet

© senza senso via Flickr

Wisten jullie dat er 21 maart een referendum over de sleepwet plaatsvindt? Ik kwam hier zelf pas een paar weken geleden achter, toen ik me ging verdiepen in de Gemeenraadsverkiezingen. Als je op 21 maart een stemhokje instapt, kun je dus naast kiezen voor een gemeenteraadslid, ook “ja” of “nee” tegen de sleepwet zeggen.

Ten eerste is het misschien goed om te weten dat deze wet niet echt de “sleepwet” heet. Op papier heet het de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, afgekort tot “Wiv”. Het is een aanpassing van de huidige Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, die stamt uit 2002. In 16 jaar tijd is de technologie natuurlijk enorm veranderd, vandaar dat een aanpassing op de wet nodig was. Waar veel mensen echter over vallen, is dat uit het wetsvoorstel blijkt dat de nieuwe wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten de mogelijkheid krijgen om gegevens te verzamelen van mensen die nergens van verdacht worden, met behulp van een zogenaamd “sleepnet”. Ze kunnen met het onderscheppen van communicatie van iemand die als verdacht is bestempeld, ook communicatie van mensen in de buurt van een verdacht persoon meenemen.

Het volgende citaat komt van de Rijksoverheid:

Onder de huidige wet mogen de AIVD en de MIVD deze kabelgebonden communicatie slechts beperkt onderscheppen. Een belangrijke wijziging in de Wiv 2017 is de verruiming van hun bevoegdheden op dit gebied. Door de verruiming van hun bevoegdheden kunnen de AIVD en de MIVD onder de nieuwe wet kabelgebonden communicatie breder onderscheppen dan nu. Dat kan ertoe leiden dat er bij de diensten ook gegevens terechtkomen over personen die niet kwaadwillend zijn. In dit verband wordt in het publieke debat soms van een ‘sleepnet’ gesproken en wordt de wet zelf ook wel ‘Sleepwet’ genoemd. De diensten mogen deze communicatie echter niet volledig ongericht onderscheppen. Ze mogen alleen gegevens verzamelen met een bepaald doel en moeten niet-relevante gegevens zo snel mogelijk vernietigen. Om ervoor te zorgen dat dit zorgvuldig en rechtmatig gebeurt, wordt het onafhankelijk toezicht op het werk van de diensten uitgebreid.

Er zijn 300.000 handtekeningen verzameld om het referendum over deze wet mogelijk te maken. Dit is gebeurd op initiatief van mensen die tégen de wet zijn. Want als je het ermee eens bent, heb je geen extra referendum nodig. De uitkomst van het referendum is pas geldig als meer dan 30% van de stemgerechtigden komt opdagen. Maar omdat het deze keer tegelijkertijd met de Gemeenteraadsverkiezingen wordt gehouden, waar de opkomst meestal iets boven de 50% ligt, lijkt dat deze keer geen probleem. Als er een meerderheid voor de wet stemt, wordt de wet alsnog ingevoerd. Maar als de meerderheid tegen de wet stemt, wordt het iets lastiger. De wet zegt daarover het volgende:

Indien onherroepelijk is vastgesteld dat een referendum heeft geleid tot een raadgevende uitspraak tot afwijzing, wordt zo spoedig mogelijk een voorstel van wet ingediend dat uitsluitend strekt tot intrekking van de wet of tot regeling van de inwerkingtreding van de wet.

In gewone mensentaal betekent dit dat de wet aangepast, en alsnog ingevoerd mag worden. Bij het laatste raadgevende referendum werd er tegen de Nederlandse ondertekening van het handelsverdrag tussen de EU en Oekraïne gestemd. Met die uitslag is een tijdlang niks gebeurd, en uiteindelijk heeft Rutte gezorgd voor “een juridisch bindende verklaring bij het verdrag waarin de voornaamste bezwaren van de nee-stemmers zouden moeten zijn weggenomen”. Als er tegen de nieuwe Sleepwet wordt gestemd, komt de wet er dus mogelijk alsnog, maar met een aanpassing.

Wat de situatie nog iets raarder maakt, is dat het komende referendum waarschijnlijk het laatste in deze vorm is. De coalitiepartijen, hierin geleid door minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren, vinden dat het referendum afgeschaft moet worden omdat het niet werkt. De kiezer zou er weinig aan hebben, omdat het niet bindend is.

Mocht je na deze overdaad aan informatie nog niet echt snappen wat dat referendum precies inhoudt, kun je voor argumenten om tegen te stemmen altijd kijken op sleepwet.nl. Ook kun je de het hele wetsvoorstel nalezen, maar dat zou ik je nu niet per definitie aanraden, want wetsvoorstellen zijn lang en ellendig. Ik vind het persoonlijk een hele presentatie dat de initiatiefnemers van het referendum er hun conclusies uit hebben kunnen trekken.