Woord van de Week: Stikstof

© Stock Catalog via Flickr

Stikstof is een scheikundig element waarover ik betreffende de samenstelling geen uitspraken durf te doen. Ik ben niet goed in scheikunde. Wat ik wel weet, is dat bepaalde vormen van stikstof slecht zijn voor het milieu. Deze week is dat uitgebreid in de media aan de orde gekomen. De Formule 1 heeft ermee te maken, de boeren protesteren vanwege stikstofregulatie. Stikstof is figuurlijk overal, maar wat is er nu eigenlijk aan de hand?

 

Dat stikstof schadelijk is voor het milieu, is al een tijd bekend. Een vorm van stikstof, is de ammoniak die uitgestoten wordt door veestapels. Sowieso is de landbouw verantwoordelijk voor het grootste gedeelte van de stikstofuitstoot, en niet het autoverkeer of luchtvaart (die zijn vooral verantwoordelijk voor CO2-uitstoot, en dat is weer een ander onderdeel van hetzelfde probleem). De andere grote bijdrager is “het buitenland”, en ik vraag me eerlijk gezegd af wat dat dan precies inhoudt, maar daar gaat het nu even niet om. Om het aandeel van stikstof in Nederlandse natuurgebieden terug te dringen, kwam de overheid in 2015 met het Programma Aanpak Stikstof: PAS.

In 2018 oordeelde het Europese Hof na vragen van de Raad van State echter dat het PAS niet voldeed. Het PAS had natuurgebieden moeten beschermen, door activiteiten die uitstoot van stikstof rondom die gebieden zouden veroorzaken te verbieden. In de praktijk konden er nog steeds vergunningen verleend worden voor schadelijke activiteiten, omdat de PAS vooruit liep op toekomstige positieve gevolgen voor het milieu. Het gevolg daarvan, was dat de stikstofuitstoot in natuurgebieden na de introductie van PAS alleen maar steeg.

Op 29 mei 2019 werd het PAS om die reden ongeldig verklaard. Vergunningen die al gegeven waren, konden niet worden ingetrokken, maar vergunningen voor bijvoorbeeld veehouderijen of bouwprojecten waarvan de aanvraag nog liep, moesten opnieuw bekeken worden zonder het PAS in gedachten te houden. Heel veel projecten kwamen stil te liggen.

Nederland moet zich dus aan de Europese wetgeving gaan houden, maar omdat er al meer schade is dan gedacht, is dat niet zo eenvoudig. Na het ongeldig verklaren van het PAS, stelde de Minister van Landbouw een adviescommissie in om advies te geven over de stikstofproblematiek. Deze commissie staat onder leiding van oud-minister Johan Remkes. Afgelopen week liet hij weten dat alleen drastische maatregelen het probleem kunnen oplossen. Boerenbedrijven die dichtbij natuurgebieden staan, zouden idealiter moeten verdwijnen, en op bepaalde snelwegen moet de maximumsnelheid omlaag.

Als gevolg van alle ophef rondom de invloed van veehouderijen op stikstof, gaan op 1 oktober boeren protesteren in Den Haag. Ze zijn bang voor een gedwongen krimp van hun veestapels en andere negatieve gevolgen voor hun bedrijven. Ze voelen zich slachtoffer van het disfunctionele PAS. Een deel van de aangewakkerde woede is een plan van D66 om landelijk alle veestapels te halveren. Dat is erg drastisch, en dat is ook niet wat de adviescommissie van Remkes voor ogen heeft.

Een ander gevolg van de stikstofcrisis, is extra commotie rondom de geplande Formule 1 race in Zandvoort. Het circuit ligt dichtbij een natuurgebied waarvan de stikstofwaarden in de gaten gehouden worden. Bouwactiviteiten rond het circuit zouden zorgen voor teveel uitstoot. Vanwege het ontbreken van  vergunningen liggen de werkzaamheden nu stil, maar Minister Bruins van Sport heeft laten weten dat het kabinet er alles aan zal doen om de wedstrijd door te laten gaan. Dat is op z’n minst een rare uitspraak tijdens een stikstofcrisis die letterlijk bestaat omdat Nederland zich niet aan de Europese regels heeft gehouden. Bruins deed deze uitspraak wel vóór het rapport van Remkes’ adviescommissie verscheen.

Het einde van de crisis is er nog niet. Er komt een tweede deel van het rapport van Remkes, waarin de invloed van lucht- en vrachtverkeer aan bod komen. Daarna moet het kabinet maatregelen treffen.