Woord van de Week: Impeachment

Ik weet het: dit is geen Nederlands nieuws. In het algemeen ben ik geen enorme voorstander van het geven van buitenproportionele aandacht aan nieuwsfeiten uit Verenigde Staten ten opzichte van alle andere landen in de wereld waar wel eens wat gebeurt, maar ik denk niet dat iemand nog meer over boeren en stikstof wil horen. Bovendien is het mij ook niet altijd duidelijk wat die “impeachment” procedure inhoudt, en hoe groot de kans nu echt is dat Trump afgezet wordt. Dus aangezien de democraten een formele afzettingsprocedure zijn gestart, vond ik het tijd voor een antwoord op die vragen.

Volgens de Amerikaanse Grondwet kan het Huis van Afgevaardigden, de Amerikaanse Tweede Kamer, een president afzetten als hij (vooralsnog is het enkel “hij”) hoogverraad heeft gepleegd, zich schuldig maakt aan omkoping, of een andere misdaad heeft begaan die niet bij zijn ambt past. Drie keer eerder is er gepoogd om de president van de VS af te zetten, maar bij Andrew Johnson en Bill Clinton kwam het niet tot een afzetting omdat de Senaat, de Amerikaanse Eerste Kamer, stemmen tekort kwam. Andrew Johnson ontsloeg een ambtenaar, zijn minister van oorlog, zonder de toen verplichte toestemming van de Senaat. Bill Clinton had een buitenechtelijke relatie met een stagiaire én loog daarover. Richard Nixon werd berucht vanwege het Watergateschandaal, waarbij zijn comité tot herverkiezing verantwoordelijk bleek te zijn voor het plaatsen van afluisterapparatuur in het hoofdkwartier van de Democratische Partij. Hij trad af voordat de Senaat over zijn daden kon oordelen.

Zoals het voorgaande al illustreert, wordt een president niet zomaar afgezet. Momenteel bevindt de afzettingsprocedure van Trump zich pas in de eerste fase. De democraten in het Huis van Afgevaardigden, in de persoon van voorzitter Nancy Pelosi, hebben de afzettingsprocedure in gang gezet. Dit betekent dat een onderzoekscommissie van het Huis onderzoekt of er redenen zijn om Trump af te zetten. Die commissie komt met conclusies in de vorm van “articles”: elk “article” kan een reden zijn om Trump af te zetten. Het kunnen er dus twee zijn, of zestien. Het Huis stemt per “article” of het een reden is tot afzetting. Er hoeft maar een meerderheid van één stem per bewijsstuk te zijn om de procedure voort te zetten. De democraten hebben momenteel een meerderheid in Huis van Afgevaardigden, dus áls er voldoende bewijs is volgens de onderzoekscommissie en áls alle democraten voor stemmen, gaat de afzettingsprocedure verder.

De stemming gaat verder in de Senaat, die hier fungeert als een soort rechtbank met de opperrechter van het Hooggerechtshof aan het hoofd. De leider van de meerderheid in de Senaat kan een stemming laten houden of er wel een “rechtszaak” plaats moet vinden. In de Senaat hebben de republikeinen de meerderheid. Als er een “trial” komt, kan de president een verklaring afleggen, er kunnen getuigen gehoord worden, de president wordt verdedigd door advocaten. Bij een stemming moet twee derde van de Senaat voor afzetting stemmen, dan wordt de president officieel afzet. In het geval van Trump neemt zijn vice-president Mike Pence het dan over tot de volgende verkiezingen, tenzij ook Pence betrokken is bij het incident dat voor Trumps afzetting zou zorgen. In dat geval wordt Nancy Pelosi president tot de verkiezingen.

De directe aanleiding tot het starten van de afzettingsprocedure, is een melding van een klokkenluider over een telefoongesprek tussen Trump en de Oekraïnse president Zelensky. Trump zou Zelensky hebben verzocht onderzoek te doen naar de zoon van Joe Biden, die in het bestuur van een Oekraïnse aardgasproducent zat. Joe Biden is momenteel de meest waarschijnlijke tegenstander van Trump voor zijn herverkiezing in 2020, zijn zoon Hunter Biden zat in het bestuur van een Oekraïnse aardgasproducent. Trump zou Zelensky onder druk hebben gezet, wat een teken is misbruik van de presidentiële macht.

Hoe dan ook, de kans dat het echt tot “impeachment” komt, is klein. Mocht het tot een stemming in de Senaat komen, moet een aanzienlijk deel van Trumps eigen partij, meestemmen met de democraten. En dat is niet erg waarschijnlijk.