Europa zonder exit – Noord – Macedonië

Het zal ongetwijfeld ook in het nieuws zijn geweest, maar ik ontdekte de naamswijziging van wat voorheen Macedonië heette via Sporcle. Dat is een site waarop ik heel veel geografisch georiënteerde quizjes doe. Ik weet niet precies welke maatstaven zij gebruiken voor wat bijvoorbeeld de landen van de wereld zijn, en wat de hoofdsteden. Zuid-Afrika heeft bijvoorbeeld formeel drie hoofdsteden, omdat het de rechtgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht heeft verdeeld over drie steden. Maar Sporcle rekent alleen Pretoria goed als hoofdstad. Het punt van dit alles is: Noord-Macedonië draagt pas sinds februari 2019 die naam, en dat heeft alles te maken met het gebied Macedonië, dat ouder is dan elke Europese staat.

Geen enkel land in Europa heeft een naam die vroeger in de geschiedenis terugkomt dan Macedonië. De beschaving begon in het gebied waarschijnlijk al op te bloeien rond 7000 jaar voor Christus.  Het koninkrijk Macedonië werd wel een stuk later opgericht: ergens in de 7e eeuw voor Christus. Tot de dag van vandaag is bij ons de bekendste Macedoniër waarschijnlijk Alexander de Grote.

Door de jaren heen veranderen de grenzen van het gebied vaak, zoals met elk huidig land in Europa gebeurde. Maar in 1991 werd Macedonië onafhankelijk van wat toen Joegoslavië heette, en sindsdien heeft het, op kleine wijzigingen na, de grenzen die het nu nog heeft. Maar ook snel na die onafhankelijkheid begon het conflict over de naam. Griekenland erkende het land niet, en vond dat Macedonië geen recht heeft om die naam te dragen, omdat het gebied Macedonië ook deel van het huidige Griekenland beslaat. Dat is de kern van het probleem wat zo’n vijfentwintig jaar onopgelost is geweest, en wortelt in meer dan tweeduizend jaar geschiedenis.

Op 12 februari werd het Prespa-akkoord van kracht, wat concreet inhoudt dat de Republiek Macedonië sindsdien de Republiek Noord-Macedonië heet. In ruil voor de naamswijziging accepteert Griekenland dat Noord-Macedonië zich kan aansluiten bij de EU en de NAVO. Wat me bezighoudt is het principe dat zoiets eenvoudigs als een naam, tot zo’n langslepend conflict met redelijk verregaande gevolgen heeft kunnen leiden. Ergens verwacht ik bij een staat die Noord-Macedonië heet, dat er ook een Zuid-Macedonië is. Dat is er dus wel, maar dat is geen staat maar een streek die deel is van Griekenland.

Waarschijnlijk zal het ook veel te maken hebben met identiteit van de mensen die in de streek Macedonië wonen. Daar kan ik verder weinig over zeggen. Wel maakt dit hele conflict duidelijk dat ook historische grenzen nog hun sporen nalaten in het hedendaagse staatkundige Europa. Het levert echter ook veel vragen op over de verhouding tussen gebieden en staten, en de exacte grenzen. Ik kan me niet voorstellen dat de grenzen van het gebied Macedonië, zo strikt zijn als die van de staat Noord-Macedonië. Het doet me eerlijk gezegd pijn om over exacte betekenis hiervan na te denken, en ik denk dat dit conflict nog heel lang een interessante casus voor de wetenschap van internationale betrekkingen zal zijn.