Europa zonder Exit – Hoe werkt dit continent?

Om even bij het begin te beginnen: ongeveer 13.8 miljard jaar geleden vond de oerknal plaats – die overigens geen geluid maakte – en begon de aarde zich te vormen. Iets minder lang geleden, zo’n 250 miljoen jaar, was het Pangea continent gevormd. Alle landmassa zat toen aan elkaar vast. In de afgelopen 200 miljoen jaar is die massa van elkaar af gedreven, en hebben zich de continenten gevormd zoals we die nu kennen.

Dit klinkt natuurlijk allemaal erg feitelijk, maar dat is het continent Europa eigenlijk niet. Ik vraag me aan paar dingen af over het concept van het continent. Hoe is bepaald dat dit Europa is en wat ertoe behoort? Wat betekent het dat Rusland in feite twee continenten beslaat? Welke landen mogen meedoen aan een Europees Kampioenschap voetbal en waarom?

Volgens de Encyclopedia Britannica is het de schuld van de oude Grieken dat Europa een continent is geworden. De Grieken hadden de wereld verdeeld in drie delen: Europa, Azië en Libië. Met dat laatste bedoelden ze in feite Afrika, maar ze hadden geen idee hoe groot dat was, alleen Noord-Afrika was deel van hun wereld. Verder komt de oorsprong van de naam mogelijk ook van de Grieken, daarover heb ik het de vorige keer gehad.

Tot zover ik kan vinden, is Europa meer iets dat organisch is ontstaan. Door de eeuwen heen is meer dan eens geprobeerd om Europa te verenigen tot een groot rijk, bijvoorbeeld de Romeinen, Napoleon en Hitler, maar Europa is altijd enigszins in beweging. Afhankelijk van welke geograaf je spreekt, zijn er ook meer of minder continenten te definiëren. Sommigen rekenen Noord- en Zuid-Amerika tot één continent, en Europa en Azië tot één continent. Een echte grens tussen Europa en Azië, is er eigenlijk niet. De meeste grenzen tussen de continenten, worden bepaald door zee. Volgens deze Atlas-gerelateerde pagina, is de scheiding tussen de continenten puur cultureel bepaald, en niet geografisch.

Gelukkig is er naast al deze vaagheid ook wel iets feitelijks te melden: het was cartograaf Philip Johan von Strahlenberg die bepaalde dat de natuurlijke grens tussen Europa en Azië het Oeralgebergte moest zijn. Dat wordt nog steeds beschouwd als grens. In de praktijk zijn er een aantal landen die gezien worden als Euraziatisch, zoals Turkije, Georgië, Armenië, Kazachstan en Azerbeidzjan. De eerste wordt staatkundig tot Europa gerekend, de anderen tot Azië.

Wat ik me elke vier jaar weer afvraag, is hoe de UEFA dan bepaalt wie er mee mag doen aan het Europees Kampioenschap voetbal. Landen als Georgië doen daar namelijk wel aan mee. Maar ze zouden ook mee mogen doen aan de Asia Cup, de Aziatische variant. Het simpele antwoord is dat ze lid zijn van UEFA, de Europese voetbalassociatie. UEFA beschouwt de landen ook als Euraziatisch en heeft ze toestemming gegeven om toe te treden tot UEFA, wat kennelijk hun voorkeur had boven de AFC, de Asian Football Confederation. Een interessante casus hierbij is Kazachstan, dat tot 2001 bij de AFC hoorde, maar omdat Kazachstan ook geografisch deels tot Europa behoort, sloten ze zich in 2002 aan bij de UEFA.

Ik heb nooit eerder nagedacht over de verschillen de staatkundige en geografische definitie van continenten, dus dat was een leerzame expeditie. Bovendien kun jij, de lezer, nu uitleggen waarom Kazachstan meedoet aan het EK voetbal, mits ze zich ooit voor het eindtoernooi weten te kwalificeren.