Europa zonder exit – Groenland

Ik heb een staatkundige wereldkaart waarop Groenland in dezelfde kleur is weergegeven als de zee: blauw. Dat maakt het moeilijk om Groenland te onderscheiden als land op de kaart. Alle andere landen zijn groen, geel, oranje, paars, of iets anders. Geen enkel ander land heeft de kleur blauw gekregen. Het lijkt soms alsof mijn wereldkaart me probeert te vertellen dat Groenland niet echt een land is, ook al is het zo’n 2.1 miljoen vierkante kilometer groot.

Wat feiten over Groenland: het bestaat voor een groot gedeelte uit ijs, er wonen zo’n 57.000 mensen, rond het jaar duizend vestigden Noorse kolonisten zich op het eiland, waar verder vooral Inuit woonden. In de negentiende eeuw werd het een Deense kolonie. Sinds 1979 bestuurt Groenland zichzelf voor een groot gedeelte, maar het is nog niet volledig onafhankelijk van Denemarken.

Vanwege de band met Denemarken, is Groenland staatkundig dus Europees. Maar het ligt geografisch gezien veel dichter bij Noord-Amerika. Ik vraag me af of onafhankelijkheid zou betekenen dat het staatkundig onder Noord-Amerika zou vallen; dat lijkt me wel zo logisch. Door de jaren heen heeft Europa over de hele wereld stukken land gekoloniseerd: die zijn nu bijna allemaal onafhankelijk en geen deel van Europa meer. Nederland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en dus Denemarken hebben wel nog mate van zeggenschap over overzeese gebieden die bij het land horen. Die gebieden hebben een band met de Europese Unie (de EU is eigenlijk een verboden term in deze reeks maar soms kun je er niet omheen). Dit geldt ook voor Groenland. Een ander verhaal is bijvoorbeeld Frans Guyana. Dat ligt op het continent Zuid-Amerika, naast Suriname, maar is volledig deel van Frankrijk. Ze betalen er met de euro. Enkele andere eilanden hebben ook die status. De Europese Commissie heeft een pagina over gebieden als Frans Guyana met de kop: “European lands in de world.” Dat klinkt verwarrend, die staatkundige scheiding.

Dit soort situaties maken de vraag wat Europa is behoorlijk complex. Formeel gezien is Groenland dus Europees, maar zou dat wel zo moeten zijn? Als je naar het gebied Europa kijkt als continent, wordt Groenland duidelijk afgescheiden door een geografische grens, namelijk de Noordzee. Dat zou net zo kunnen werken als dat een deel van Rusland Europees is, namelijk het deel van westen van het Oeral-gebergte.

Denemarken steunt Groenland ook financieel, elf jaar geleden waren ze nog verantwoordelijk voor een derde van de begroting. Een combinatie van onafhankelijkheid en klimaatopwarming zou het land erg veranderen. Maar de inwoners zijn het er vrijwel over eens dat het land onafhankelijk moet worden, waarmee de landmassa van Europa 2.1 miljoen vierkante kilometer kleiner wordt, maar verder precies hetzelfde blijft. Van de relatie tussen Denemarken en Groenland weet ik verder weinig meer dan wat ik gezien heb in een aflevering van Borgen, en dat was fictie. Al schijnt de toenmalige Deense premier wel gezegd te hebben dat die serie erg waarheidsgetrouw was.