Burgemeesterbowl deel 2: Iets te kiezen

© EFF Photos via Flickr

Persoonlijk vind ik het soms heerlijk om niks te kiezen te hebben. Vooral als het om kleine dingen gaat. Ik weet niet altijd of ik meer zin heb in appel- of sinaasappelsap, ik weet niet altijd welke kleur ik mooier vind, ik weet niet altijd welke film ik wil zien, en ik vind het soms dan ook prima als iemand anders dergelijke dingen voor me beslist. Ik me nooit heel druk gemaakt over het feit dat ik als stemgerechtigde Nederlander niet direct de burgemeester van mijn gemeente kan kiezen, maar het zou kunnen dat het in de toekomst wel mogelijk wordt. Vandaar dat ik deze gelegenheid wil aangrijpen om te verduidelijken hoe zoiets zou gaan, en wat de verschillen zijn met de huidige situatie. Hou je vast mensen, dit wordt een spannend verhaal. Het heeft diverse plotwendingen en een cliffhanger. Tevens zit er een woordzoeker in deze blog, dus lees ‘m extra goed.

Eerst wat beginselen: de burgemeester is samen met de wethouders onderdeel van college van burgemeesters en wethouders. De burgemeester is de voorzitter van dit college, en het college vormt weer het bestuur van de gemeenteraad. De gemeenteraad bepaalt het beleid voor de gemeente en de gemeenteraad wordt gekozen door de burgers. De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad en dienen dezelfde termijn als gemeenteraadsleden, namelijk vier jaar. De burgemeesters worden formeel benoemd door de Koning. Maar zoals met alles wat de Koning formeel doet, heeft hij er in feite heel weinig mee te maken. De minister van Binnenlandse Zaken draagt een burgemeester voor, maar die minister is op zijn beurt weer geadviseerd door een vertrouwenscommissie van gemeenteraadsleden, die commissie heeft weer een advies uit te brengen over kandidaten die geselecteerd zijn door de commissaris van de Koning. Het beste overzicht vind je wat mij betreft op de site van de Rijksoverheid. In ieder geval is het een langdradig proces, met veel stappen en veel meerdere organen die inspraak hebben.

Dat zou natuurlijk ook anders kunnen, en het lijkt erop dat er een verandering van deze regels aankomt. Op de dag dat ik dit schrijf, is besloten dat de regel waarin staat dat de regering en de commissaris van de koning de burgemeester kiezen, uit de Grondwet wordt geschrapt. Het is vrij waarschijnlijk dat de gekozen burgemeester er onder dit kabinet zal komen, er is namelijk voldoende steun voor. Dat blijkt al uit deze grondwetswijziging. De kamer is nog wel verdeeld van mening over wie de burgemeesters dan moet kiezen. Er zijn twee opties: de gemeenteraad draagt ze voor, zoals ze doen bij wethouders, of de burger kiest ze direct.

Als het gaat om democratie, is het simpelweg een andere vorm ervan. Bij de verkiezing van een burgemeester zijn in de praktijk onder meer een minister van Binnenlandse Zaken en een vertrouwenscommissie met gemeenteraadsleden bij betrokken. Die zijn op hun beurt indirect of direct gekozen door de stemgerechtigde bevolking. Als ervoor gekozen wordt om de burgemeester indirect te laten kiezen door gemeenteraadsleden, verandert er dus eigenlijk heel weinig. Het voornaamste is dat de commissaris van de Koning geen taken meer heeft, maar die persoon wordt nu al geadviseerd door een vertrouwenscommissie van de gemeenteraad. En zelfs als de burgemeester direct gekozen zal worden, lijkt het me logisch dat de burgers moeten kiezen uit kandidaten die weer voorgedragen worden door de gemeenteraad. En daar zullen ook wel veel mensen het niet mee eens zijn.

Kortom: als je de komende gemeenteraadsverkiezingen écht serieus wil nemen, denk dan ook alvast na of je erop vertrouwt dat de partij van je voorkeur ook een goede burgemeester kan uitkiezen. Sorry dat ik gelogen heb over die woordzoeker.