Burgemeesterbowl deel 1: PvdA’ers, waar zijn ze nu?

© Rebecca Siegel via Flickr
© Rebecca Siegel via Flickr

Het grootste gedeelte van mijn leven heb ik geen enkel benul gehad van wie de burgemeester van mijn gemeente was. Misschien is dat een teken van onbenulligheid. Het burgemeesterschap heeft in mijn ogen ook wat onbenulligs. Dat zal wel wat te maken hebben met die ketting, en het feit dat er in de gemeente van mijn ouders een burgemeester moest aftreden omdat hij dronken in het uitgaanscentrum was gezien tijdens zijn piketdienst. Zijn naam heb ik dan weer wel onthouden.

Een paar weken geleden berichtte het AD dat 32% van de Nederlandse gemeenten een PvdA burgemeester heeft. Mijn woonplaats heeft ook een PvdA burgemeester. Sterker nog, ik woon in de stad van één van de meest besproken PvdA burgemeesters van de laatste tijd: Ahmed Marcouch. Zijn benoeming veroorzaakte nogal wat ophef, omdat Marcouch één van de kamerleden was die zijn plek in de kamer verloor na het historische verlies van de PvdA bij de Tweede Kamer verkiezingen in maart 2017. Hij moest dus, net als veel van zijn voormalig collega’s, op zoek naar iets anders.
Omdat er zoveel beweerd werd over de PvdA’ers die de kamer verlieten, leek het me wel de moeite om uit te zoeken waar die mensen die in 2012 geïnstalleerd werden, nu daadwerkelijk zijn. Ik kreeg soms namelijk de indruk dat minstens de helft ergens anders burgemeester is geworden. En dat leek me best een zorgwekkende ontwikkeling.

Het is lastig om exacte cijfers te geven over waar iedereen nu is. Sommige Kamerleden maakten hun termijn niet af. Maar van de 38 kamerleden die in 2012 namens de PvdA in de kamer plaatsnamen zijn er momenteel maar twee burgemeester: Ahmed Marcouch in Arnhem, en Otwin van Dijk in de Oude IJsselstreek. Een belangrijke aantekening bij die laatste benoeming is dat Van Dijk in juli 2016 zijn plek in de kamer opgaf voor het burgemeesterschap, ruim 9 maanden voor de verkiezingen waarbij de PvdA 29 zetels verloor. Een enkeling vervult ergens anders een functie voor de PvdA. Sommigen doen iets als ZZP’er. Diederik Samson is adviseur bij een afvalbedrijf, en het verbaast me dat ik daar geen enkele grap over gelezen heb.

Wat wel een aparte situatie kan opleveren voor een PvdA burgemeester, is een gevolg van het feit dat de burgemeester wordt benoemd voor zes jaar, en niet gekozen wordt bij de gemeenteraadsverkiezingen. Als de PvdA bij de komende verkiezingen procentueel net zoveel raadsleden overhoudt als zetels bij de tweede Kamerverkiezingen, kan een PvdA burgemeester aan het hoofd staan van een raad waar 5,7% van de leden van zijn eigen partij is. Concreet betekent dat dat in kleine gemeentes geen enkel PvdA-raadslid over zou kunnen blijven, want de allerkleinste gemeentes hebben maar negen raadsleden. Arnhem heeft 39 raadsleden, waarvan vijf PvdA’ers zijn. Bij een percentage van 5,7%, blijven er nog twee over. In de huidige peilingen staat de PvdA er alleen iets minder dramatisch voor dan in maart 2017.

Nu volgt de vraag: maakt dat uit? Is het voor het bestuur van een gemeenteraad belangrijk dat de burgemeester een groot draagvlak heeft onder de raadsleden en wethouders? Die laatsten worden ook niet gekozen bij de gemeenteraadsverkiezingen, dus dat maakt het vraagstuk nog iets gecompliceerder. Een burgemeester hoeft helemaal geen lid van een partij te zijn. Binnenlands Bestuur berichtte eind 2017 dat er momenteel 18 partijloze burgemeesters in ons land zijn. Dat klinkt vrolijk, zwevende burgemeesters – ik heb dit soort beelden nodig om niet in de slaap te vallen. Wat het nóg gecompliceerder maakt, is dat er momenteel stemmen opgaan om de burgemeester ook door de burger te laten kiezen. Als dat geen cliffhanger is, weet ik het ook niet meer.